Ảnh mây vệ tinh: đọc thế nào để nhận ra bão, front và mây dông

Ảnh mây vệ tinh thời tiết cho thấy mây nhìn từ trên xuống; có ba loại phổ biến: ảnh kênh nhìn thấy (như ảnh chụp thường, chỉ có ban ngày), ảnh kênh hồng ngoại (đo nhiệt độ đỉnh mây, có cả ngày lẫn đêm — mây càng cao càng lạnh, càng trắng hoặc được tô màu đậm) và ảnh kênh hơi nước (cho thấy độ ẩm tầng giữa và cao). Biết ba loại này, người bình thường có thể nhận ra bão, dải mây front lạnh, cụm mây dông và vùng trời quang chỉ trong vài giây.

Vệ tinh nào chụp mây cho Việt Nam

Có hai loại vệ tinh khí tượng chính:

Với Việt Nam và khu vực Tây Thái Bình Dương, ảnh mây quen thuộc nhất đến từ vệ tinh địa tĩnh Himawari của Nhật Bản, cung cấp ảnh cho các cơ quan khí tượng trong khu vực, trong đó có Việt Nam.

Ba loại ảnh và cách đọc

Ảnh kênh nhìn thấy

Giống ảnh chụp từ trên cao: mây dày phản xạ nhiều ánh sáng nên trắng sáng; mặt biển tối; đất liền xám, nâu, xanh. Chỉ có ban ngày. Tốt để thấy kết cấu mây: mây dông sần sùi, mây tầng phẳng mịn, sương mù trong thung lũng.

Ảnh kênh hồng ngoại

Đo nhiệt độ của bề mặt nhìn thấy từ vệ tinh — đỉnh mây hoặc mặt đất. Đỉnh mây càng cao càng lạnh. Ảnh thường hiển thị: lạnh = trắng, ấm = tối; hoặc tô màu, với đỉnh mây rất lạnh (dưới khoảng −60°C) có màu đỏ, tím, đen. Có cả ngày lẫn đêm, nên là loại ảnh dùng nhiều nhất để theo dõi bão, dông.

Ảnh kênh hơi nước

Cho thấy lượng hơi nước ở tầng giữa và cao, kể cả khi không có mây. Vùng ẩm hiện màu sáng, vùng khô màu tối. Dự báo viên dùng để thấy các dòng khí lớn, vùng không khí khô xâm nhập vào bão, rãnh trên cao.

Nhận diện các hệ thống thời tiết trên ảnh

• Bão: vòng xoáy mây xoắn ốc, ngược chiều kim đồng hồ ở Bắc Bán Cầu; bão mạnh có mắt bão là chấm tối tròn ở giữa.
• Front lạnh, không khí lạnh: dải mây dài, cong, kéo từ phía bắc xuống; phía sau dải mây thường quang hoặc có mây tầng thấp.
• Dải hội tụ nhiệt đới: chuỗi cụm mây dông rải dài theo chiều đông – tây.
• Cụm mây dông: đốm trắng sáng (trên ảnh hồng ngoại), lớn nhanh trong vài giờ, có khi có "đuôi" mây ti toả theo gió trên cao.
• Mây tầng thấp, sương mù: trên ảnh nhìn thấy trắng xám mịn, nhưng trên ảnh hồng ngoại gần như vô hình (vì nhiệt độ gần bằng mặt đất) — một bẫy hay gặp.

Những bẫy khi đọc ảnh vệ tinh

• Mây trắng không có nghĩa là đang mưa: mây ti mỏng trên ảnh hồng ngoại có thể trông trắng vì rất lạnh, nhưng không gây mưa. Muốn biết mưa ở đâu, xem ra-đa.
• Ảnh hồng ngoại "bỏ sót" mây thấp: mưa phùn, sương mù miền Bắc mùa đông có thể không hiện rõ.
• Ảnh là quá khứ: dù chỉ cách vài phút, cần xem chuỗi ảnh (hoạt hình) để thấy hướng di chuyển.

Vệ tinh thay đổi việc theo dõi bão thế nào

Trước khi có vệ tinh thời tiết (vệ tinh đầu tiên TIROS-1 phóng năm 1960), bão trên biển chỉ được biết qua báo cáo của tàu thuyền, đảo, máy bay thám sát. Nhiều cơn bão "bất ngờ" xuất hiện sát bờ. Ngày nay, mọi xoáy thuận trên Biển Đông và Thái Bình Dương đều được phát hiện từ khi còn là cụm mây, vài ngày trước khi có thể ảnh hưởng đất liền. Các nhà khí tượng còn ước lượng cường độ bão từ hình dạng mây trên ảnh vệ tinh bằng phương pháp Dvorak — phương pháp được phát triển từ thập niên 1970.

Góc nhìn hôm nay: tự xem ảnh vệ tinh

• Trang của cơ quan khí tượng quốc gia và của Cơ quan Khí tượng Nhật Bản công bố ảnh vệ tinh khu vực, cập nhật liên tục.
• Bắt đầu bằng ảnh hồng ngoại hoạt hình 12–24 giờ gần nhất để thấy mây di chuyển.
• Khi có bão, so sánh ảnh vệ tinh với bản tin để hiểu vì sao dự báo viên nói bão mạnh lên hay yếu đi.