Theo quy định dùng trong bản tin ở Việt Nam, rét đậm là khi nhiệt độ trung bình ngày từ 15°C trở xuống, rét hại là khi nhiệt độ trung bình ngày từ 13°C trở xuống. Đó là nhiệt độ trung bình của cả ngày, không phải nhiệt độ thấp nhất lúc sáng sớm; vì vậy một ngày rét hại ở Hà Nội thường có nhiệt độ thấp nhất chỉ khoảng 8–11°C, còn vùng núi có thể dưới 5°C hoặc dưới 0°C.
Bảng phân biệt các mức lạnh
| Cách gọi | Tiêu chí (nhiệt độ trung bình ngày) | Cảm nhận ở đồng bằng |
|---|---|---|
| Trời lạnh | Trên 15°C nhưng giảm rõ | Cần áo khoác, đêm se |
| Rét đậm | Từ 15°C trở xuống | Lạnh rõ rệt cả ngày, sáng sớm khoảng 10–12°C |
| Rét hại | Từ 13°C trở xuống | Rất lạnh, sáng sớm có thể dưới 10°C |
Quy định về cấp độ rủi ro thiên tai còn xét thời gian kéo dài và diện ảnh hưởng của rét đậm, rét hại. Các con số cảm nhận trong bảng chỉ để tham khảo.
Khi nào xảy ra rét đậm, rét hại
Thường từ cuối tháng 12 đến hết tháng 2, khi những đợt không khí lạnh mạnh từ phương bắc tràn về liên tiếp. Đợt rét có thể kéo dài vài ngày đến hơn hai tuần nếu được tăng cường liên tục. Vùng chịu nhiều nhất là miền núi phía Bắc, trung du, đồng bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.
Những đợt rét lịch sử được nhắc nhiều gồm đợt kéo dài gần 40 ngày đầu năm 2008 — khi nhiều tỉnh miền Bắc rét đậm, rét hại liên tục, gây chết hàng chục nghìn gia súc và thiệt hại lớn cho mạ — và đợt rét tháng 1/2016 làm tuyết rơi ở nhiều đỉnh núi phía Bắc.
Rét khô và rét ẩm
Rét khô
Trời quang, nắng nhạt, độ ẩm thấp, đêm nguội rất nhanh. Vùng núi dễ xuất hiện sương muối và băng giá. Da khô, nứt nẻ.
Rét ẩm
Trời âm u, mưa phùn, độ ẩm cao. Nhiệt độ ngày đêm ít chênh nhưng cảm giác "buốt" thấm vào người, nhất là khi có gió. Quần áo ẩm làm cơ thể mất nhiệt nhanh hơn.
Ảnh hưởng của rét đậm, rét hại
- Nông nghiệp: mạ chết rét, lúa chậm phát triển; rau màu, cây ăn quả bị sương muối làm cháy lá. Nông dân thường che nilon cho mạ, điều chỉnh lịch gieo cấy.
- Chăn nuôi: trâu bò, đặc biệt ở vùng cao, có thể chết rét nếu không có chuồng kín gió, rơm cỏ dự trữ. Cá nuôi ở ao nông cũng bị ảnh hưởng.
- Sức khoẻ: tăng các bệnh đường hô hấp, đợt cấp ở người bệnh tim mạch, huyết áp. Trẻ nhỏ và người già cần được giữ ấm đặc biệt.
- Giáo dục: nhiều địa phương có quy định cho học sinh mầm non, tiểu học nghỉ học khi nhiệt độ xuống dưới một ngưỡng nhất định (thường được nêu là dưới 10°C với mầm non, tiểu học — tuỳ văn bản từng địa phương, cần xem thông báo của sở giáo dục).
Nguy cơ trong nhà khi trời rét
Đốt than, bếp than tổ ong trong phòng kín để sưởi có thể sinh khí CO không màu, không mùi, gây ngộ độc chết người. Mỗi mùa rét đều có những vụ tai nạn thương tâm do việc này. Các cơ quan y tế khuyến cáo không sưởi bằng than trong phòng đóng kín; dùng máy sưởi điện cần chú ý an toàn điện và không để sát chăn màn.
Rét đậm có đang ít đi không
Phân tích số liệu của cơ quan khí tượng cho thấy nhìn chung số ngày rét đậm, rét hại ở miền Bắc có xu hướng giảm trong vài thập niên gần đây, phù hợp xu hướng ấm lên. Nhưng điều đó không có nghĩa là hết rét: vẫn có những mùa đông xuất hiện đợt rét mạnh bất thường, như năm 2008, 2016. Biến đổi khí hậu làm mùa đông nhìn chung ấm hơn nhưng không loại trừ cực đoan lạnh.
Góc nhìn hôm nay: sống qua đợt rét
- Mặc nhiều lớp mỏng, giữ ấm đầu, cổ, bàn chân, bàn tay.
- Giữ ấm cho trẻ nhỏ nhưng không ủ quá kín gây ra mồ hôi rồi nhiễm lạnh.
- Người già nên hạn chế ra ngoài sáng sớm và đêm muộn khi rét hại; người có bệnh tim mạch, huyết áp theo dõi kỹ, đi khám khi có dấu hiệu bất thường.
- Không đốt than sưởi trong phòng kín.
- Theo dõi bản tin rét để chuẩn bị chuồng trại, che mạ.
Rét ở vùng núi cao: một thế giới khác
Khi bản tin nói Hà Nội rét đậm với nhiệt độ thấp nhất 10–11°C, ở các vùng núi cao như Sa Pa, Mẫu Sơn, Đồng Văn, Sìn Hồ, nhiệt độ có thể chỉ 0–5°C, thậm chí dưới 0°C. Đó là lý do bản tin thường tách riêng: "vùng núi cao có nơi dưới 3°C, có khả năng xảy ra băng giá, sương muối". Với người dân vùng cao, rét hại kéo dài là thách thức lớn: nhà cửa nhiều nơi chưa kín gió, trẻ em đi học đường xa, gia súc thả rông trên núi dễ chết rét.
Trong những đợt rét mạnh, chính quyền và các tổ chức thường vận động hỗ trợ áo ấm, chăn cho trẻ em và người già vùng cao. Với khách du lịch, đây là cảnh đẹp; với người dân, đây là những ngày khó khăn nhất trong năm.
Câu hỏi thường gặp
Rét đậm là bao nhiêu độ?
Rét đậm là khi nhiệt độ trung bình ngày từ 15°C trở xuống. Đây là nhiệt độ trung bình cả ngày, không phải nhiệt độ thấp nhất buổi sáng.
Rét hại là bao nhiêu độ?
Rét hại là khi nhiệt độ trung bình ngày từ 13°C trở xuống. Lúc này nhiệt độ sáng sớm ở đồng bằng thường dưới 10°C, vùng núi có thể dưới 0°C.
Rét đậm rét hại thường vào tháng mấy?
Thường từ cuối tháng 12 đến hết tháng 2, khi các đợt không khí lạnh mạnh tràn về liên tiếp ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ.
Bao nhiêu độ thì học sinh được nghỉ học?
Nhiều địa phương có quy định cho học sinh mầm non, tiểu học nghỉ khi nhiệt độ xuống dưới khoảng 10°C, nhưng ngưỡng cụ thể tuỳ văn bản từng nơi. Cần theo dõi thông báo của sở giáo dục địa phương.
Vì sao không nên đốt than sưởi trong phòng?
Vì đốt than trong phòng kín sinh khí CO không màu không mùi, có thể gây ngộ độc và tử vong. Đây là tai nạn mùa rét được cảnh báo hằng năm.