Dải ven biển miền Trung mưa nhiều nhất vào khoảng tháng 9 đến tháng 12, đúng lúc Nam Bộ và Tây Nguyên bắt đầu mùa khô, vì lúc này gió mùa đông bắc và gió đông từ biển thổi thẳng vào, gặp dãy Trường Sơn chắn ngang nên bị ép bốc lên, đổ mưa ở sườn phía đông. Mùa hè, khi Nam Bộ mưa ngập trời, ven biển miền Trung lại nắng nóng, khô hạn vì nằm ở sườn khuất gió mùa tây nam.
Trường Sơn: một bức tường quyết định mùa mưa
Dãy Trường Sơn chạy dọc gần như suốt chiều dài miền Trung, song song bờ biển. Địa hình ấy chia khí hậu thành hai sườn với hai "lịch mưa" ngược nhau.
| Sườn tây (Tây Nguyên, Lào) | Sườn đông (duyên hải miền Trung) | |
|---|---|---|
| Mùa hè (gió tây nam) | Đón gió, mưa nhiều | Khuất gió, khô nóng, có gió Lào |
| Thu – đông (gió đông bắc, gió đông) | Khuất gió, bắt đầu mùa khô | Đón gió, mưa lớn, lũ |
Một luồng gió ẩm khi gặp núi bị nâng lên, nhiệt độ giảm, hơi nước ngưng tụ thành mây và mưa. Sườn bên kia nhận không khí đã khô, đi xuống nóng lên. Cùng một luồng gió, hai sườn núi nhận hai kiểu thời tiết trái ngược.
Vì sao mùa mưa miền Trung lại dồn vào cuối năm
Từ tháng 9, tháng 10, nhiều yếu tố gây mưa cùng hội tụ trên miền Trung:
- Không khí lạnh tràn xuống phía nam, gặp không khí nóng ẩm còn tồn tại trên biển, tạo vùng hội tụ gây mưa.
- Dải hội tụ nhiệt đới dịch chuyển dần về phía nam theo Mặt Trời, đi ngang qua miền Trung vào giữa và cuối mùa mưa bão.
- Bão và áp thấp nhiệt đới cuối mùa thường đổ bộ vào Trung Bộ.
- Gió đông từ biển thổi vuông góc vào bờ, gặp Trường Sơn sát biển nên bị đẩy lên rất nhanh.
Khi hai, ba yếu tố này cùng xảy ra — chẳng hạn không khí lạnh kết hợp với một cơn bão hoặc áp thấp — mưa có thể lên tới hàng trăm, thậm chí trên một nghìn milimét trong vài ngày ở một số nơi. Đây là kịch bản quen thuộc của các trận lũ lớn miền Trung.
Miền Trung không phải một khối đồng nhất
Bắc Trung Bộ (Thanh Hoá đến Thừa Thiên Huế cũ)
Vẫn có mùa đông, nhưng ấm hơn Bắc Bộ. Mùa hè chịu gió Lào gay gắt nhất nước, nhất là các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị. Mưa lớn tập trung tháng 9–11.
Huế – Đà Nẵng
Huế nổi tiếng mưa dầm, với lượng mưa năm thuộc loại cao nhất các thành phố lớn Việt Nam. Vùng núi Bạch Mã có những năm lượng mưa trên 5.000 mm. Đà Nẵng ngay sau đèo Hải Vân mưa ít hơn Huế một cách rõ rệt.
Nam Trung Bộ
Từ Quảng Nam trở vào, không còn mùa đông lạnh. Mùa mưa ngắn hơn, khoảng tháng 9–12. Vùng Ninh Thuận và Bình Thuận cũ là nơi khô hạn nhất nước, lượng mưa năm có nơi chỉ khoảng 700–800 mm, vì nằm khuất cả gió tây nam (bị Tây Nguyên chắn) lẫn gió đông bắc (bờ biển chạy gần song song hướng gió).
Mùa hè miền Trung: nắng gắt và hạn
Khi Sài Gòn, Cần Thơ mưa chiều đều đặn, thì từ Thanh Hoá đến Phú Yên đang mùa nắng nóng. Gió tây nam vượt Trường Sơn trở thành khô nóng, nhiệt độ có ngày trên 40°C. Sông suối cạn, đồng ruộng thiếu nước.
Đây là nghịch lý mà nhiều người từ Nam ra hoặc từ Bắc vào thấy lạ: tháng 7 ở Quảng Trị khô như mùa khô ở Nam Bộ, còn tháng 11 ở Quảng Ngãi lại mưa như tháng 8 ở Sài Gòn.
Địa hình hẹp, sông ngắn: vì sao mưa là thành lũ
Miền Trung có dải đồng bằng hẹp, kẹp giữa núi và biển. Sông ngắn, dốc. Mưa lớn trên núi chỉ cần vài giờ là nước đã đổ xuống đồng bằng. Nếu cùng lúc triều cường, gió đông thổi vào cửa sông, nước thoát ra biển chậm, đồng bằng càng ngập sâu. Hiểu khí tượng ở đây đồng nghĩa với hiểu vì sao lũ miền Trung lên nhanh và rút cũng khá nhanh, khác lũ chậm, kéo dài ở Đồng bằng sông Cửu Long.
Góc nhìn hôm nay: đi miền Trung mùa nào
- Muốn tắm biển, trời trong ở Đà Nẵng, Hội An, Quy Nhơn: khoảng tháng 3 đến tháng 8 thường khô ráo, ít mưa.
- Tháng 9 đến tháng 12 nên theo dõi bản tin thời tiết kỹ trước chuyến đi, vì đây là cao điểm mưa lớn, lũ và bão.
- Huế đẹp vào mùa mưa theo kiểu riêng — mưa dầm, sương trên sông Hương — nhưng đi lại vất vả hơn.
- Bảo tàng và các nhà truyền thống ở miền Trung thường có tư liệu về những trận lũ lịch sử; vạch đánh dấu mực nước lũ trên tường đình, chùa là một "trang sử khí hậu" đáng xem.
Câu hỏi thường gặp
Mùa mưa miền Trung từ tháng mấy?
Ven biển miền Trung mưa nhiều nhất khoảng tháng 9 đến tháng 12. Bắc Trung Bộ bắt đầu sớm hơn một chút, Nam Trung Bộ kết thúc muộn hơn, có thể sang tháng 12.
Vì sao miền Trung mưa ngược với Nam Bộ?
Vì dãy Trường Sơn chắn gió. Mùa hè gió tây nam gây mưa sườn tây (Tây Nguyên, Nam Bộ) còn sườn đông khô. Thu – đông gió đông bắc và gió đông gây mưa sườn đông, tức duyên hải miền Trung.
Nơi nào khô nhất Việt Nam?
Vùng ven biển Ninh Thuận và Bình Thuận cũ là khô hạn nhất, lượng mưa năm có nơi chỉ khoảng 700–800 mm, do nằm khuất gió cả hai mùa.
Vì sao Huế mưa nhiều?
Huế nằm sát dãy Bạch Mã, nơi gió đông bắc và gió đông bị chặn lại và ép bốc lên mạnh, nên mưa thu – đông kéo dài và dày, kèm mưa phùn cả mùa đông.
Lũ miền Trung khác lũ miền Tây thế nào?
Lũ miền Trung lên nhanh, rút nhanh do sông ngắn dốc và mưa lớn tập trung. Lũ Đồng bằng sông Cửu Long lên chậm, kéo dài nhiều tháng, chủ yếu do nước từ thượng nguồn sông Mê Công đổ về.