Khí hậu Tây Nguyên và Nam Bộ: hai mùa mưa và khô rõ rệt

Tây Nguyên và Nam Bộ có khí hậu cận xích đạo với hai mùa rõ rệt: mùa mưa khoảng từ tháng 5 đến tháng 10 (Nam Bộ có thể kéo sang tháng 11), và mùa khô từ khoảng tháng 11–12 đến tháng 4 năm sau. Nhiệt độ gần như không đổi theo mùa; thứ quyết định nhịp sống ở đây là có mưa hay không mưa.

Vì sao phía Nam chỉ có hai mùa

Từ khoảng vĩ tuyến 16°B trở vào, không khí lạnh mùa đông từ phương bắc đã suy yếu mạnh khi vượt qua các dãy núi và đi qua biển ấm. Nhiệt độ tháng lạnh nhất ở TP.HCM vẫn khoảng 25–26°C, tháng nóng nhất khoảng 28–29°C. Biên độ nhiệt năm chỉ vài độ, nhỏ hơn nhiều so với chênh lệch giữa ngày và đêm.

Thứ đổi thay theo mùa là gió và mưa. Mùa hè gió mùa tây nam từ Ấn Độ Dương mang ẩm vào. Mùa đông, gió đông bắc – thực chất là gió tín phong và gió mùa đông bắc đã biến tính – thổi tới, khô hơn, nên mùa khô bắt đầu.

So sánh nhanh hai vùng

Mùa mưa phía Nam: không phải mưa cả ngày

Người từ miền Bắc vào Sài Gòn thường ngạc nhiên vì "mùa mưa" mà sáng vẫn nắng chang chang. Mưa phía Nam chủ yếu là mưa rào đối lưu: buổi sáng mặt đất nóng lên, không khí ẩm bốc cao, chiều tối hình thành mây dông, đổ mưa to trong 30 phút đến một hai giờ rồi tạnh.

Tuy vậy vẫn có những đợt mưa kéo dài cả ngày khi gió mùa tây nam mạnh lên, hoặc khi có áp thấp, bão hoạt động ở Biển Đông kéo gió tây nam về. Người Nam Bộ gọi đó là mưa dầm.

Ở Tây Nguyên, mưa dầm phổ biến hơn. Có những đợt mưa liền mấy ngày, trời âm u, sương mù dày trên cao nguyên. Đó là lúc cà phê, hồ tiêu được tưới no nước sau mùa khô.

Mùa khô: nắng, gió và khô hạn

Mùa khô Tây Nguyên khắc nghiệt hơn Nam Bộ. Nhiều tháng gần như không mưa, gió mùa đông bắc thổi mạnh qua cao nguyên, độ ẩm giảm sâu, mặt đất nứt nẻ. Nguồn nước tưới cho cây công nghiệp trở thành chuyện sống còn; những năm El Niño, hạn ở Tây Nguyên càng gay gắt.

Ở Nam Bộ, mùa khô là mùa du lịch và mùa thu hoạch. Nhưng cuối mùa khô, tháng 3–4, ở vùng ven biển Đồng bằng sông Cửu Long, nước sông xuống thấp, nước biển lấn sâu vào sông — hiện tượng xâm nhập mặn.

Tháng 4 thường là tháng nóng nhất ở Nam Bộ, trước khi những cơn mưa đầu mùa đến làm dịu bớt.

Những dấu hiệu chuyển mùa

• Đầu mùa mưa: trời oi bức nhiều ngày, mây tích dựng cao vào buổi chiều, rồi những cơn mưa đầu mùa thường đến kèm dông, gió giật và đôi khi mưa đá ở Tây Nguyên.
• Cuối mùa mưa: mưa thưa dần, gió chướng bắt đầu thổi ở Nam Bộ (khoảng tháng 11–12), sáng sớm se se mát. Người miền Tây gọi là "gió bấc" hoặc "gió chướng" tuỳ hướng.

Cơ quan khí tượng quốc gia có tiêu chí riêng để tuyên bố bắt đầu mùa mưa ở Nam Bộ, dựa trên số ngày mưa liên tiếp và lượng mưa ở nhiều trạm, nên ngày "vào mùa mưa" trên bản tin có thể khác cảm nhận của từng người.

Khí hậu và đời sống phía Nam

Nhịp sống phía Nam xoay quanh mưa và khô. Nông dân Tây Nguyên tưới cà phê mùa khô, thu hoạch cuối mùa mưa. Đồng bằng sông Cửu Long có mùa nước nổi (khoảng tháng 8–11) mang phù sa, cá linh, bông điên điển. Ở thành phố, người ta quen mang áo mưa trong cốp xe từ tháng 5 đến tháng 11.

Kiến trúc nhà vườn Nam Bộ với mái rộng, hiên sâu, nhiều cửa đón gió cũng là cách ông cha thích nghi với nóng quanh năm và mưa rào xối xả.

Góc nhìn hôm nay: lên kế hoạch theo hai mùa

• Đi Tây Nguyên ngắm dã quỳ: khoảng tháng 11, đầu mùa khô, trời trong, đường khô ráo.
• Đi miền Tây xem nước nổi: khoảng tháng 9–10.
• Du lịch Phú Quốc, Côn Đảo trời đẹp, biển êm: thường trong mùa khô, khoảng tháng 11 đến tháng 4.
• Muốn hiểu sâu hơn về mùa mưa Nam Bộ, có thể tìm đọc báo cáo khí hậu của Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Nam Bộ, nơi theo dõi chuỗi số liệu nhiều chục năm.