Đà Lạt mát quanh năm chủ yếu vì độ cao: thành phố nằm trên cao nguyên Lâm Viên ở khoảng 1.500 m so với mực nước biển, nên nhiệt độ thấp hơn đồng bằng cùng vĩ độ chừng 8–9°C. Nhiệt độ trung bình năm ở Đà Lạt chỉ khoảng 18°C, tháng nóng nhất hiếm khi trung bình quá 20°C. Thêm vào đó là rừng thông bao quanh, địa hình đồi thoải và vị trí nằm sâu trong đất liền.
Độ cao: lý do số một
Không khí càng lên cao càng loãng. Khi một khối không khí bốc lên, nó giãn nở và lạnh đi. Trung bình trong tầng đối lưu, nhiệt độ giảm khoảng 0,6°C khi lên cao 100 m. Với chênh lệch 1.500 m so với Phan Thiết ven biển, Đà Lạt "mất" khoảng 9°C.
Thử tính nhẩm: TP.HCM trung bình năm khoảng 27°C. Trừ đi 9°C ta được khoảng 18°C — gần đúng con số trung bình năm của Đà Lạt. Phép tính đơn giản này cho thấy độ cao giải thích được phần lớn cái mát của thành phố.
Vì sao nhiệt độ ít thay đổi theo mùa
Đà Lạt nằm ở khoảng 12° vĩ Bắc, gần xích đạo hơn Hà Nội nhiều. Ở vĩ độ này, lượng nắng chiếu xuống không chênh lệch nhiều giữa mùa đông và mùa hè, và không khí lạnh từ phương bắc gần như không tới được. Kết quả là nhiệt độ trung bình giữa các tháng chỉ chênh nhau khoảng 3–4°C.
Ngược lại, chênh lệch giữa ngày và đêm lại lớn. Những ngày mùa khô trời quang, trưa có thể 24–25°C nhưng đêm xuống 10–12°C. Có năm vào tháng 1 nhiệt độ thấp nhất đã xuống dưới 5°C. Vì vậy người ta hay nói Đà Lạt "một ngày có bốn mùa": sáng xuân, trưa hè, chiều thu, đêm đông.
Hai mùa của Đà Lạt
| Mùa | Thời gian gần đúng | Thời tiết |
|---|---|---|
| Mùa khô | Tháng 11 – tháng 4 | Nắng, trời xanh, gió mạnh, đêm lạnh, sương sớm dày |
| Mùa mưa | Tháng 5 – tháng 10 | Mưa chiều, có đợt mưa dầm, sương mù, ẩm ướt |
Đà Lạt thuộc Tây Nguyên nên có hai mùa mưa – khô như vùng này, chỉ khác là mát hơn nhiều. Lượng mưa năm khoảng 1.700–1.800 mm. Mùa mưa thường mưa vào buổi chiều; tháng 8–9 có những đợt mưa dầm kéo dài khi gió tây nam mạnh.
Sương mù và "thành phố sương mù"
Đà Lạt nổi tiếng với sương. Đêm quang mây, mặt đất toả nhiệt ra không gian, lớp không khí sát đất lạnh đi tới điểm sương, hơi nước ngưng tụ thành sương mù. Các thung lũng và mặt hồ Xuân Hương, hồ Tuyền Lâm là nơi sương đọng dày nhất vào sáng sớm, vì không khí lạnh nặng hơn, chảy xuống chỗ trũng.
Mùa mưa, sương lại hình thành theo kiểu khác: mây tầng thấp bò lên sườn đồi, "nuốt" cả con đường. Người đi đèo Prenn hay Mimosa mùa mưa đều quen cảnh lái xe xuyên mây.
Rừng thông và địa hình góp phần thế nào
Độ cao là nguyên nhân chính, nhưng không phải duy nhất. Rừng thông ba lá bao quanh làm giảm bức xạ hấp thụ, giữ ẩm cho đất, tạo cảm giác mát. Đồi núi bao quanh cao nguyên cũng che bớt gió nóng từ phía biển và phía tây.
Nhiều người dân và nhà nghiên cứu đã ghi nhận Đà Lạt bây giờ không còn lạnh như vài chục năm trước. Lý do được nhắc tới gồm: đô thị mở rộng, bê tông và mái tôn tăng, diện tích nhà kính trồng rau hoa lớn, rừng thông thu hẹp, cộng với xu hướng ấm lên chung của khí hậu. Mức độ đóng góp của từng yếu tố là chuyện còn đang được nghiên cứu, không nên quy hết cho một nguyên nhân.
Lịch sử: vì sao người Pháp chọn Đà Lạt
Cuối thế kỷ 19, bác sĩ Alexandre Yersin khảo sát cao nguyên Lâm Viên (năm 1893) và đề xuất nơi đây làm chỗ nghỉ dưỡng. Chính quyền thuộc địa khi ấy tìm một vùng khí hậu mát để người châu Âu tránh cái nóng và bệnh nhiệt đới. Đà Lạt được xây dựng dần thành một thị trấn nghỉ dưỡng trong những thập niên đầu thế kỷ 20.
Nói cách khác, Đà Lạt ra đời chính vì khí hậu. Kiến trúc biệt thự có lò sưởi, mái dốc, cửa kính — những thứ hiếm thấy ở nơi khác của Việt Nam — là dấu vết của lựa chọn đó.
Những nơi khác ở Việt Nam mát như Đà Lạt
- Sa Pa (khoảng 1.500–1.600 m): độ cao tương tự nhưng ở miền Bắc nên có mùa đông lạnh thật sự, có năm có tuyết.
- Tam Đảo (khoảng 900 m) và Bà Nà (khoảng 1.400 m): mát quanh năm nhờ độ cao, quy mô nhỏ hơn.
- Măng Đen (khoảng 1.000–1.200 m): được gọi là "Đà Lạt thứ hai", khí hậu mát, nhiều rừng thông.
- Mộc Châu (khoảng 1.000 m): cao nguyên Tây Bắc, mát hè nhưng mùa đông lạnh.
Góc nhìn hôm nay: đi Đà Lạt mùa nào
Muốn nắng đẹp, trời xanh, chụp ảnh đồi núi: tháng 12 đến tháng 3, mùa khô, nhớ mang áo ấm cho buổi tối. Muốn ngắm hoa mai anh đào: thường cuối tháng 12 đến tháng 2 tuỳ năm. Mùa mưa vẫn đẹp với sương và cây xanh mướt, nhưng nên tránh đi xe đèo trong lúc mưa lớn. Muốn hiểu sâu về khí hậu cao nguyên, có thể tham khảo số liệu của trạm khí tượng Đà Lạt — một trong những trạm có chuỗi quan trắc lâu năm ở Tây Nguyên.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao Đà Lạt lạnh?
Chủ yếu vì độ cao khoảng 1.500 m: nhiệt độ giảm khoảng 0,6°C mỗi 100 m, nên Đà Lạt mát hơn vùng đồng bằng cùng vĩ độ khoảng 8–9°C.
Nhiệt độ trung bình ở Đà Lạt là bao nhiêu?
Khoảng 18°C mỗi năm. Các tháng chênh nhau ít, nhưng ngày và đêm có thể chênh hơn 10°C trong mùa khô.
Đà Lạt mùa nào đẹp nhất?
Nhiều người chọn mùa khô từ tháng 12 đến tháng 3 vì trời xanh, ít mưa. Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10 có sương và cây cối xanh tốt, nhưng hay mưa chiều.
Đà Lạt có tuyết không?
Không. Nhiệt độ thấp nhất ở Đà Lạt hiếm khi xuống gần 0°C; tuyết ở Việt Nam chỉ xuất hiện ở vùng núi cao phía Bắc như Sa Pa, Mẫu Sơn khi có đợt không khí lạnh rất mạnh.
Ai phát hiện ra Đà Lạt?
Bác sĩ Alexandre Yersin khảo sát cao nguyên Lâm Viên năm 1893 và đề xuất làm nơi nghỉ dưỡng. Người bản địa như người Lạch đã sống ở đây từ lâu trước đó.