Kỷ lục nhiệt độ ở Việt Nam: nóng nhất 44,2°C và những lần dưới 0°C

Kỷ lục nhiệt độ cao nhất từng đo được ở Việt Nam là 44,2°C tại trạm Tương Dương (Nghệ An) ngày 7/5/2023, phá kỷ lục cũ 43,4°C ở Hương Khê (Hà Tĩnh) ngày 20/4/2019. Cả hai đều nằm ở Bắc Trung Bộ, vùng chịu gió tây khô nóng mạnh nhất. Ở đầu kia, nhiệt độ thấp nhất từng ghi nhận ở trạm khí tượng Việt Nam là dưới 0°C, tại vùng núi cao phía Bắc như Sa Pa.

Một kỷ lục được công nhận thế nào

Không phải con số nào hiện trên nhiệt kế cũng thành kỷ lục. Để được công nhận, nhiệt độ phải:

• Đo tại trạm khí tượng chuẩn trong mạng lưới quốc gia, thiết bị được kiểm định.
• Đo trong lều khí tượng, độ cao khoảng 2 m, nơi thoáng, có thảm cỏ, xa nhà cửa và bê tông.
• Được kiểm tra chất lượng số liệu: so với trạm lân cận, loại trừ lỗi thiết bị, lỗi ghi chép.

Nhiệt độ đo bằng nhiệt kế để ngoài nắng, trên mặt đường, trên nóc xe hay ở trạm tự động không đạt chuẩn thì không được tính. Đó là lý do mạng xã hội hay có những con số "50 độ" không bao giờ vào sổ kỷ lục.

Các mốc kỷ lục nóng ở Việt Nam

Trước 2019, nhiều trạm ở Bắc Trung Bộ và Tây Bắc đã ghi nhận nhiệt độ trên 42°C trong các đợt nắng nóng. Các con số chi tiết của từng trạm có trong niên giám khí tượng và thông báo của cơ quan khí tượng quốc gia.

Vì sao kỷ lục nằm ở Bắc Trung Bộ

Bắc Trung Bộ có mọi yếu tố cho cái nóng cực đoan:

• Gió phơn tây nam (gió Lào) vượt Trường Sơn, khô và nóng lên khi xuống núi.
• Thung lũng kín như Tương Dương, Con Cuông, Hương Khê: không khí nóng bị giữ lại, ít gió biển làm dịu.
• Áp thấp nóng phía tây mở rộng sang vào mùa hè, trời quang, nắng gắt.
• Thời điểm: cuối tháng 4 – tháng 5, khi Mặt Trời lên cao nhưng mùa mưa chưa tới, đất đã khô sau mùa xuân.

Còn kỷ lục lạnh

Việt Nam cũng có những lần lạnh dưới 0°C. Các trạm vùng núi cao phía Bắc như Sa Pa (Lào Cai), Mẫu Sơn (Lạng Sơn), Đồng Văn và Hoàng Su Phì (Hà Giang cũ) từng ghi nhiệt độ âm trong những đợt rét đậm, rét hại mạnh. Đợt rét lịch sử tháng 1/2016 làm tuyết rơi ở Sa Pa, Mẫu Sơn và một số đỉnh núi khác. Ở đồng bằng, Hà Nội từng có những ngày dưới 6°C trong các đợt rét kỷ lục.

Nhiệt độ trên đỉnh Fansipan (khoảng 3.143 m) thường xuyên dưới 0°C về đêm mùa đông, nhưng ở đó không có trạm khí tượng chuẩn trong mạng lưới quốc gia như các trạm thị trấn.

Kỷ lục thế giới để so sánh

• Nóng nhất: WMO công nhận 56,7°C tại Thung lũng Chết (Death Valley, Mỹ) năm 1913. Một số nhà khoa học còn nghi ngờ độ chính xác của số đo này, nhưng nó vẫn là kỷ lục chính thức.
• Lạnh nhất: −89,2°C tại trạm Vostok, Nam Cực, năm 1983.
• WMO duy trì một kho lưu trữ chính thức các kỷ lục khí hậu thế giới, có thể tra cứu trực tuyến.

Kỷ lục bị phá thường hơn?

Nhiều báo cáo của WMO cho thấy trong mấy thập niên gần đây, số kỷ lục nóng mới trên toàn cầu nhiều hơn hẳn số kỷ lục lạnh mới. Ở Việt Nam, việc kỷ lục quốc gia bị phá hai lần trong vòng năm năm (2019 và 2023) cũng phù hợp với xu hướng ấm lên. Tuy nhiên, một kỷ lục đơn lẻ không đủ chứng minh biến đổi khí hậu; phải xem chuỗi số liệu dài.

Góc nhìn hôm nay: đọc tin "kỷ lục" thế nào

• Kiểm tra nguồn: có phải từ cơ quan khí tượng không, đo ở trạm nào.
• Phân biệt "kỷ lục của trạm" (cao nhất từng đo tại trạm đó), "kỷ lục tháng" và "kỷ lục quốc gia".
• Nghi ngờ các con số đo bằng nhiệt kế ngoài nắng, ứng dụng điện thoại hay đồng hồ trên xe.

Kỷ lục của trạm và kỷ lục của vùng

Ngoài kỷ lục quốc gia, mỗi trạm khí tượng có "kỷ lục trạm" riêng: nhiệt độ cao nhất, thấp nhất từng đo được tại đó. Ví dụ các trạm ở Hà Nội từng ghi nhận nhiệt độ trên 40°C trong một số đợt nắng nóng mùa hè; các trạm Tây Nguyên, Nam Bộ có kỷ lục nóng thấp hơn nhiều vì không chịu gió phơn mạnh như Bắc Trung Bộ.

Khi báo chí đưa tin "nhiệt độ phá kỷ lục", cần đọc kỹ đó là kỷ lục gì: kỷ lục của trạm trong tháng (ví dụ "nóng nhất tháng 4 tại trạm X"), kỷ lục của trạm mọi thời kỳ, hay kỷ lục quốc gia. Phần lớn các tin là kỷ lục trạm theo tháng — vẫn có ý nghĩa với xu hướng khí hậu nhưng không phải kỷ lục cả nước. Cơ quan khí tượng thường nêu rõ điều này trong thông báo chính thức.