Ở Việt Nam, một nơi được coi là có nắng nóng khi nhiệt độ cao nhất trong ngày từ 35°C đến dưới 37°C; nắng nóng gay gắt từ 37°C đến dưới 39°C; và nắng nóng đặc biệt gay gắt từ 39°C trở lên. Đây là ngưỡng dùng trong bản tin của cơ quan khí tượng theo quy định về cấp độ rủi ro thiên tai. Nhiệt độ ấy đo trong lều khí tượng, ở độ cao 2 m, trong bóng râm — không phải nhiệt độ ngoài nắng hay trên mặt đường.
Ba cấp nắng nóng trên bản tin
| Cấp | Nhiệt độ cao nhất ngày | Cách bản tin thường viết |
|---|---|---|
| Nắng nóng | 35°C đến dưới 37°C | "Có nắng nóng" |
| Nắng nóng gay gắt | 37°C đến dưới 39°C | "Có nắng nóng gay gắt" |
| Nắng nóng đặc biệt gay gắt | Từ 39°C trở lên | "Có nơi nắng nóng đặc biệt gay gắt" |
Quy định còn xét thêm độ ẩm tương đối thấp nhất trong ngày và thời gian kéo dài để xác định cấp độ rủi ro thiên tai do nắng nóng. Một "đợt nắng nóng" thường được nói khi tình trạng này xảy ra trên diện rộng, kéo dài từ hai ngày trở lên.
Vì sao nhiệt độ bản tin thấp hơn cảm nhận
Đây là thắc mắc thường gặp nhất: "Bản tin nói 37 độ mà ngoài đường như 45 độ". Cả hai đều có lý.
- Nhiệt độ không khí chuẩn được đo trong lều khí tượng — thùng gỗ sơn trắng, có cửa chớp thông gió, đặt trên thảm cỏ thoáng, cao khoảng 2 m. Mục đích là đo không khí, không đo ánh nắng.
- Ngoài nắng, cơ thể nhận thêm bức xạ trực tiếp từ Mặt Trời và bức xạ hắt lên từ mặt đường, tường nhà. Cảm giác nóng cao hơn nhiều.
- Mặt đường nhựa giữa trưa hè có thể trên 50–60°C. Nhiệt kế trên xe máy, ô tô đỗ ngoài nắng cũng cho số rất cao — nhưng đó không phải nhiệt độ không khí.
- Độ ẩm làm mồ hôi khó bay hơi, cơ thể khó tự làm mát, nên 35°C ở Hà Nội ẩm có thể khó chịu hơn 38°C ở vùng khô.
Nắng nóng hình thành thế nào
Nắng nóng không chỉ do "Mặt Trời gay gắt". Thường có một hệ thống thời tiết đứng sau:
Áp thấp nóng phía tây
Mùa hè, vùng áp thấp nóng hình thành trên lục địa Ấn Độ – Myanmar – Lào, lấn sang Bắc Bộ và Trung Bộ. Trong vùng áp thấp này trời ít mây, nắng mạnh, không khí khô nóng.
Gió tây khô nóng
Gió mùa tây nam vượt Trường Sơn trở thành gió Lào ở Bắc Trung Bộ, khô và nóng — đẩy nhiệt độ lên rất cao.
Áp cao cận nhiệt trên cao
Khi áp cao cận nhiệt đới Tây Thái Bình Dương lấn sâu vào đất liền, không khí trên cao đi xuống, nén lại, nóng lên, mây khó hình thành. Nắng nóng có thể kéo dài nhiều ngày liền.
Nắng nóng ở đâu, khi nào
- Bắc Trung Bộ (Thanh Hoá đến Quảng Trị): nắng nóng gay gắt nhất nước, thường tháng 4–8, gắn với gió Lào. Đây là nơi giữ các kỷ lục nhiệt độ của Việt Nam.
- Bắc Bộ: cao điểm tháng 5–7, có ngày trên 38–40°C.
- Tây Bắc: thung lũng Sơn La, Lai Châu, Điện Biên nóng khô đầu hè.
- Nam Bộ: nóng nhất cuối mùa khô, tháng 3–5, thường 35–37°C, ít khi vượt 39°C; độ ẩm thấp hơn mùa mưa.
- Tây Nguyên: nóng vào cuối mùa khô ở vùng thấp, nhưng cao nguyên hiếm khi nắng nóng gay gắt.
Nắng nóng ảnh hưởng thế nào
Nắng nóng kéo dài làm tăng nhu cầu điện cho điều hoà, quạt; làm khô hạn đất, cạn hồ chứa, tăng nguy cơ cháy rừng. Với con người, nguy hiểm nhất là các bệnh do nóng như kiệt sức do nhiệt, say nắng, sốc nhiệt — nhất là với người già, trẻ nhỏ, người lao động ngoài trời và người có bệnh mạn tính. Vật nuôi, cây trồng cũng chịu stress nhiệt.
Đọc bản tin nắng nóng
- Bản tin ghi "nhiệt độ cao nhất phổ biến 37–39°C, có nơi trên 39°C": phần lớn khu vực ở mức gay gắt, vài điểm đặc biệt gay gắt.
- "Độ ẩm tương đối thấp nhất 35–45%": không khí khô, dễ mất nước, dễ cháy rừng.
- "Thời gian nắng nóng trong ngày từ 11 đến 16 giờ": khung giờ nên hạn chế làm việc ngoài trời.
- Cảnh báo cháy rừng do cơ quan kiểm lâm ra song song trong những đợt nắng nóng dài.
Góc nhìn hôm nay: sống qua mùa nắng nóng
- Sắp xếp việc nặng ngoài trời vào sáng sớm hoặc chiều muộn.
- Uống nước đều đặn, không đợi khát; với người lao động nặng, cần bù cả muối khoáng.
- Không để trẻ em, vật nuôi trong ô tô đóng kín, kể cả vài phút.
- Che nắng cho nhà bằng rèm, cây xanh, mái hắt; mở cửa thông gió vào buổi tối khi trời mát.
- Khi có người lơ mơ, lú lẫn, ngừng ra mồ hôi giữa trời nóng: gọi 115 ngay.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu độ thì gọi là nắng nóng?
Ở Việt Nam, nắng nóng khi nhiệt độ cao nhất ngày từ 35°C đến dưới 37°C. Từ 37°C đến dưới 39°C là nắng nóng gay gắt, từ 39°C trở lên là nắng nóng đặc biệt gay gắt.
Vì sao ngoài đường nóng hơn nhiệt độ trên bản tin?
Vì bản tin đo nhiệt độ không khí trong bóng râm ở độ cao 2 m. Ngoài nắng cơ thể nhận thêm bức xạ Mặt Trời và hơi nóng từ mặt đường, nên cảm giác nóng hơn nhiều.
Nơi nào nắng nóng nhất Việt Nam?
Bắc Trung Bộ, nhất là Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, do gió Lào khô nóng. Các kỷ lục nhiệt độ của Việt Nam đều ghi ở vùng này.
Nắng nóng thường vào tháng mấy?
Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ thường tháng 4–8, cao điểm tháng 5–7. Nam Bộ nóng nhất cuối mùa khô, khoảng tháng 3–5.
Một đợt nắng nóng là gì?
Là thời kỳ nắng nóng xảy ra trên diện rộng và kéo dài từ hai ngày trở lên, thường do áp thấp nóng phía tây hoặc gió tây khô nóng chi phối.