Mưa rào chiều mùa hè xảy ra vì mặt đất bị nắng đốt nóng suốt buổi sáng, làm lớp không khí ẩm sát đất nóng lên và bốc lên mạnh, xây thành mây tích rồi mây vũ tích cao hàng chục cây số; đến chiều, mây "chín" và đổ mưa to trong thời gian ngắn, thường kèm sấm sét. Đây là kiểu mưa đối lưu, phổ biến khắp Việt Nam trong mùa hè và mùa mưa phía Nam.
Một ngày của đám mây dông
Quan sát bầu trời một ngày hè oi, có thể thấy toàn bộ "vòng đời" của mây dông.
| Thời gian (gần đúng) | Bầu trời | Chuyện gì đang xảy ra |
|---|---|---|
| 7–9 giờ | Trong, vài cụm mây bông nhỏ | Nắng bắt đầu làm nóng mặt đất |
| 10–12 giờ | Mây tích lớn dần, đáy phẳng, đỉnh như súp lơ | Không khí nóng ẩm bốc lên, ngưng tụ ở độ cao chừng 1–2 km |
| 13–15 giờ | Mây dựng thành tháp, đỉnh trắng chói, chân sẫm | Luồng thăng mạnh, mây vươn lên tầng cao có băng |
| 15–18 giờ | Trời tối sầm, gió lạnh thổi tới, sấm chớp | Mây vũ tích trưởng thành, mưa và luồng giáng đổ xuống |
| Sau 1–2 giờ | Mưa nhỏ dần, trời hửng hoặc mây tầng còn lại | Luồng giáng lấn át, mây tan dần |
Thời gian trên tuỳ nơi và tuỳ ngày. Ở Nam Bộ, mưa thường rơi khoảng 14–18 giờ; vùng núi có khi mưa sớm hơn vì sườn núi nóng lên nhanh.
Ba "nguyên liệu" của một cơn dông
- Độ ẩm: không khí tầng thấp phải nhiều hơi nước. Mùa hè Việt Nam gần như luôn đủ.
- Bất ổn định: không khí sát đất nóng hơn nhiều so với không khí trên cao, nên một khi đã bốc lên thì bốc mãi như bọt khí trong nồi nước sôi.
- Cú hích: mặt đất nóng, sườn núi, gió biển hội tụ với gió đất, hoặc một rãnh áp thấp đi qua — thứ gì đó đẩy không khí lên lúc ban đầu.
Khi cả ba cùng có, mây dông có thể phát triển từ cụm bông nhỏ thành tháp cao trên 10 km chỉ trong một, hai giờ.
Vì sao mưa rào to mà ngắn
Một cơn dông đơn lẻ thường chỉ sống khoảng 30 phút đến một giờ. Trong giai đoạn trưởng thành, luồng thăng và luồng giáng tồn tại song song: luồng thăng đưa hơi nước lên, luồng giáng mang mưa và không khí lạnh xuống. Rồi luồng giáng lấn át, cắt nguồn cung hơi ẩm, cơn dông "tự tắt".
Tuy nhiên, những ngày có gió trên cao phù hợp, nhiều ô dông nối nhau thành cụm hoặc dải, mưa có thể kéo dài vài giờ, lượng mưa lên tới vài chục, thậm chí trên 100 mm — đủ làm ngập nhiều tuyến phố.
Cơn gió lạnh báo trước cơn mưa
Ai từng ở Sài Gòn hay Hà Nội mùa hè đều quen cảm giác: đang oi nóng, bỗng một luồng gió mát lạnh thổi ào tới, bụi bay mù mịt, vài phút sau mưa ập xuống. Đó là luồng giáng của mây dông: không khí lạnh từ trên cao bị mưa kéo xuống, chạm đất rồi toả ra mọi phía. Gió này có thể đi trước vùng mưa vài cây số, và đôi khi giật rất mạnh làm gãy cây, tốc mái.
Dông nhiệt và dông do hệ thống thời tiết
Các nhà khí tượng phân biệt:
- Dông nhiệt (dông địa phương): do mặt đất nóng ban ngày, mọc lên rải rác, khó đoán chính xác nơi nào sẽ mưa. Đây là lý do bản tin hay ghi "chiều tối có mưa rào và dông vài nơi".
- Dông do hệ thống: đi kèm front lạnh, rãnh áp thấp, dải hội tụ nhiệt đới hay vùng ngoài của bão; mưa trên diện rộng hơn, có thể xảy ra cả ban đêm.
Đi kèm mưa rào: những hiện tượng nguy hiểm
Dông mùa hè không chỉ có mưa. Bản tin cảnh báo thường nhắc: "trong cơn dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh". Sét là nguy hiểm thường gặp nhất với người làm đồng, đi biển, đi đường. Gió giật trong dông có thể đạt cấp 7–8 hoặc hơn trong vài phút.
Góc nhìn hôm nay: đọc trời trước cơn dông chiều
- Nhìn mây tích buổi trưa: mây dựng đứng nhanh, đỉnh trắng sắc nét như súp lơ là dấu hiệu dông đang hình thành.
- Nghe sấm: khi đã nghe sấm nghĩa là sét đủ gần để gây nguy hiểm; nên vào nhà hoặc xe kín.
- Xem ảnh ra-đa thời tiết (nhiều trang khí tượng có công bố): vùng màu đỏ, tím là mưa rất to đang tới.
- Sắp xếp việc ngoài trời vào buổi sáng trong mùa mưa phía Nam — kinh nghiệm này người dân đã có từ lâu.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mùa hè hay mưa vào buổi chiều?
Vì nắng buổi sáng làm mặt đất nóng, không khí ẩm sát đất bốc lên, tạo mây tích rồi mây vũ tích. Mất vài giờ để mây phát triển đủ cao, nên mưa thường rơi vào chiều tối.
Mưa rào là gì?
Mưa rào là mưa từ mây đối lưu, bắt đầu và kết thúc đột ngột, cường độ thay đổi nhanh. Thường kéo dài vài chục phút đến một hai giờ.
Vì sao trước cơn mưa có gió lạnh?
Đó là luồng giáng của mây dông: không khí lạnh từ trên cao bị mưa kéo xuống, chạm đất rồi toả ra, đi trước vùng mưa. Gió này có thể giật mạnh.
Dông là gì?
Dông là hiện tượng mây vũ tích phát triển mạnh, gây mưa rào kèm sấm sét, có thể có gió giật, lốc và mưa đá. Ở Việt Nam dông nhiều nhất vào mùa hè và mùa mưa phía Nam.
Một cơn mưa rào kéo dài bao lâu?
Một ô dông đơn lẻ thường chỉ khoảng 30 phút đến một giờ. Khi nhiều ô dông nối nhau thành cụm, mưa có thể kéo dài vài giờ.