Đêm nóng là khi nhiệt độ ban đêm không hạ xuống đủ thấp — nhiều nơi trên thế giới coi đêm có nhiệt độ thấp nhất từ khoảng 25°C trở lên là "đêm nhiệt đới" khó ngủ; ở đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ và các đô thị lớn của Việt Nam, những đêm như vậy rất thường gặp trong mùa hè. Cơ thể cần nhiệt độ lõi hạ nhẹ để vào giấc ngủ sâu, nên đêm nóng làm giấc ngủ chập chờn và giảm khả năng hồi phục sau một ngày nóng.
Vì sao có đêm không mát
- Độ ẩm cao: hơi nước trong không khí giữ nhiệt, giống tấm chăn, làm nhiệt độ ban đêm giảm chậm. Đêm trời quang khô thì nguội nhanh, đêm ẩm thì nguội chậm.
- Mây che: mây phản xạ bức xạ của mặt đất trở lại, đêm nhiều mây ấm hơn đêm quang.
- Gió Lào, gió tây: ở Bắc Trung Bộ, gió khô nóng có lúc kéo dài tới khuya.
- Đảo nhiệt đô thị: bê tông, nhựa đường toả nhiệt tích trữ ban ngày, khiến đêm thành phố oi hơn quê vài độ.
Đêm nóng ảnh hưởng giấc ngủ thế nào
Nghiên cứu về giấc ngủ cho thấy trước khi ngủ, nhiệt độ lõi cơ thể giảm nhẹ; quá trình này giúp ta buồn ngủ và vào giấc sâu. Khi phòng quá nóng, cơ thể phải cố toả nhiệt, đổ mồ hôi, trằn trọc. Hệ quả thường gặp:
- Khó vào giấc, thức giấc nhiều lần.
- Giảm giai đoạn ngủ sâu, sáng dậy mệt mỏi.
- Ban ngày giảm tập trung, dễ cáu gắt; với người lái xe, vận hành máy móc thì tăng nguy cơ tai nạn.
- Với người già, người bệnh tim mạch: chuỗi ngày nóng liên tục cả ngày lẫn đêm làm cơ thể không có thời gian phục hồi — đó là lý do các nhà y tế công cộng đặc biệt lo ngại về đợt nóng có đêm nóng.
Nhiệt độ phòng ngủ bao nhiêu là dễ chịu
Không có một con số đúng cho mọi người. Nhiều tổ chức về giấc ngủ ở các nước ôn đới khuyến nghị phòng ngủ mát, khoảng 16–20°C — mức này thường quá lạnh và tốn điện với người Việt quen khí hậu nóng. Trong thực tế ở Việt Nam, nhiều người ngủ thoải mái ở khoảng 26–28°C khi có quạt nhẹ và độ ẩm vừa phải. Quan trọng là tránh phòng quá nóng ẩm và tránh luồng gió lạnh thổi thẳng vào người.
Cách làm mát phòng ngủ không cần quá nhiều điện
| Cách làm | Vì sao có tác dụng |
|---|---|
| Đóng rèm, cửa phía tây vào buổi chiều | Ngăn nắng chiều làm nóng tường, phòng |
| Mở cửa thông gió khi bên ngoài mát hơn trong phòng (thường sau 22 giờ và sáng sớm) | Đẩy không khí nóng tích trong phòng ra |
| Đặt quạt thổi gió ra cửa sổ hoặc tạo luồng gió đối lưu giữa hai cửa | Hút không khí mát từ bên ngoài vào |
| Chăn ga mỏng bằng cotton, lanh | Thấm hút mồ hôi, thoáng |
| Tắm nước mát (không quá lạnh) trước khi ngủ | Giúp hạ nhiệt da, dễ vào giấc |
| Dùng điều hoà ở 26–28°C, có hẹn giờ, kết hợp quạt | Đủ mát mà đỡ tốn điện, tránh lạnh quá về sáng |
Những thói quen nên tránh trong đêm nóng
- Uống rượu bia buổi tối: có thể làm buồn ngủ ban đầu nhưng làm giấc ngủ kém sâu và gây mất nước.
- Ăn quá no, nhiều dầu mỡ sát giờ ngủ.
- Để điều hoà quá lạnh, gió thổi thẳng vào người khi ngủ — dễ khô họng, đau mỏi.
- Ngủ trong phòng kín không thông gió chỉ có quạt khi trời rất nóng.
Trẻ nhỏ và người già trong đêm nóng
Trẻ nhỏ toả nhiệt kém hơn người lớn, dễ rôm sảy, quấy khóc. Mặc đồ mỏng, phòng thông thoáng, không ủ quá kín. Người già có thể không cảm nhận rõ nóng và khát; cần để ý uống nước, nhiệt độ phòng, và thăm hỏi người sống một mình. Nếu thấy người già lơ mơ, lú lẫn bất thường trong đợt nóng, cần đi khám hoặc gọi 115.
Đêm nóng có đang nhiều lên không
Báo cáo của IPCC ghi nhận trên phạm vi toàn cầu, nhiệt độ ban đêm và số đêm nóng đã tăng trong những thập niên gần đây, cùng với xu hướng ấm lên chung. Ở Việt Nam, các phân tích số liệu trạm của cơ quan khí tượng cũng cho thấy nhiệt độ thấp nhất trung bình có xu hướng tăng ở nhiều nơi. Đô thị hoá làm hiện tượng này rõ hơn ở các thành phố lớn.
Góc nhìn hôm nay: một đêm ngủ ngon giữa mùa nóng
Chuẩn bị từ chiều: che nắng phía tây, tắt bớt đèn, thiết bị toả nhiệt. Tối: tắm mát, mở cửa đón gió khi trời đã dịu, đặt quạt đúng hướng. Giữ giờ ngủ đều đặn. Những việc nhỏ này giúp nhiều hơn là chỉnh điều hoà xuống thật thấp.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đêm mùa hè vẫn nóng?
Vì độ ẩm cao và mây giữ nhiệt, bê tông đô thị toả nhiệt tích trữ ban ngày, và có nơi còn gió tây khô nóng kéo dài tới khuya, khiến nhiệt độ ban đêm không hạ đủ.
Ngủ điều hoà bao nhiêu độ là tốt?
Nhiều người Việt ngủ thoải mái ở khoảng 26–28°C, kết hợp quạt nhẹ. Tránh để quá lạnh và tránh gió thổi thẳng vào người.
Đêm nóng có hại cho sức khoẻ không?
Đêm nóng làm giấc ngủ kém sâu, cơ thể khó hồi phục sau ngày nóng. Với người già và người bệnh tim mạch, chuỗi ngày đêm nóng liên tục làm tăng nguy cơ bệnh do nhiệt.
Làm sao mát phòng mà không cần điều hoà?
Che nắng phía tây vào buổi chiều, mở cửa đón gió khi bên ngoài đã mát, đặt quạt tạo luồng gió xuyên phòng, dùng chăn ga cotton và tắm mát trước khi ngủ.
Đêm nhiệt đới là gì?
Là cách gọi trong khí hậu học ở nhiều nước cho đêm có nhiệt độ thấp nhất không xuống dưới khoảng 20–25°C tuỳ quy ước. Ở Việt Nam mùa hè, đêm có nhiệt độ thấp nhất từ 25°C trở lên khá phổ biến.