Mắt bão là gì: vì sao giữa cơn bão lại lặng gió và trời quang

Mắt bão là vùng tròn ở giữa cơn bão mạnh, đường kính thường khoảng 20–50 km, nơi gió yếu, trời ít mây, có khi thấy cả nắng hoặc sao, vì không khí ở đây đi xuống từ trên cao, nóng lên và làm tan mây. Ngay quanh mắt là thành mắt bão — vòng mây dông dày đặc với gió mạnh nhất và mưa to nhất của cả cơn bão. Khi mắt bão đi qua, gió lặng đi một lúc rồi đột ngột thổi trở lại theo hướng ngược lại.

Cấu trúc một cơn bão mạnh

Không phải cơn bão nào cũng có mắt. Áp thấp nhiệt đới và bão yếu thường chưa có mắt rõ. Mắt bão hình thành khi bão đủ mạnh và tổ chức tốt, thường từ mức bão rất mạnh.

Vì sao giữa bão lại lặng

Không khí ẩm xoáy vào tâm bão nhưng không thể chui vào tận giữa, vì lực ly tâm và lực Coriolis giữ nó quay vòng quanh một bán kính nhất định. Tại đó, nó bốc lên mạnh, tạo thành mắt bão. Lên tới đỉnh, một phần không khí toả ra ngoài, một phần chìm xuống ở giữa. Không khí chìm xuống bị nén lại, nóng lên và khô đi, làm mây tan. Kết quả là một "ống khói" quang đãng giữa bão.

Ảnh vệ tinh của những siêu bão thường cho thấy mắt tròn sắc nét như một cái giếng nhìn thẳng xuống mặt biển.

Bẫy chết người: tưởng bão đã qua

Khi mắt bão đi qua một nơi, gió đột ngột lặng, mưa tạnh, có khi trời hửng. Nhiều người tưởng bão đã qua, ra ngoài kiểm tra nhà cửa, ra bờ biển. Nhưng chỉ sau vài chục phút đến một hai giờ (tuỳ kích thước mắt và tốc độ bão), thành mắt bão phía bên kia ập tới với gió mạnh nhất, lần này thổi theo hướng ngược lại. Những thứ đã bị lung lay ở đợt gió đầu dễ đổ sập ở đợt gió sau.

Lời khuyên của các cơ quan khí tượng: khi gió lặng đột ngột giữa cơn bão mạnh, hãy coi đó là mắt bão và tiếp tục ở nơi an toàn cho tới khi có thông báo bão đã qua hẳn.

Áp suất ở mắt bão thấp tới đâu

Áp suất trung bình ở mực nước biển khoảng 1.013 hPa. Ở mắt những siêu bão mạnh nhất, áp suất có thể xuống dưới 900 hPa. Kỷ lục được ghi nhận là khoảng 870 hPa của bão Tip năm 1979 ở Tây Bắc Thái Bình Dương. Chênh lệch áp suất càng lớn giữa tâm và rìa, gió càng mạnh.

Áp suất thấp ở tâm cũng làm mặt biển phồng lên nhẹ, góp một phần vào nước dâng do bão (phần lớn nước dâng do gió đẩy nước vào bờ).

Thay thành mắt bão

Ở những cơn bão rất mạnh, đôi khi một vòng thành mắt mới hình thành bên ngoài thành mắt cũ, rồi co dần vào và thay thế. Trong lúc này bão có thể tạm yếu đi, sau đó mạnh trở lại với mắt lớn hơn. Hiện tượng gọi là "chu trình thay thành mắt bão", là một lý do khiến dự báo cường độ bão khó hơn dự báo đường đi.

Kích thước mắt bão

• Mắt nhỏ ("mắt kim"), chỉ vài km đến khoảng 10 km: thường ở bão đang mạnh lên rất nhanh.
• Mắt trung bình 20–50 km: phổ biến.
• Mắt lớn trên 60 km: thường ở bão đã trưởng thành, sau khi thay thành mắt.

Kích thước mắt không cho biết kích thước cả cơn bão; một cơn bão mắt nhỏ vẫn có thể có hoàn lưu rộng hàng trăm km.

Góc nhìn hôm nay: nhìn mắt bão qua vệ tinh

Khi có bão mạnh trên Biển Đông, mở ảnh mây vệ tinh (kênh hồng ngoại và kênh nhìn thấy ban ngày) trên trang của cơ quan khí tượng hoặc JMA. Mắt bão hiện rõ là chấm tối giữa vòng mây trắng. Theo dõi mắt co lại, rõ nét hơn là dấu hiệu bão đang mạnh lên; mắt mờ dần, méo đi là dấu hiệu suy yếu hoặc gặp đất liền.

Trải nghiệm của người ở trong mắt bão

Những người từng ở đúng trong mắt bão — thường là thuỷ thủ, người dân trên đảo nhỏ — mô tả cảnh tượng rất lạ: sau nhiều giờ gió gào, mưa xối, mọi thứ bỗng lặng đi trong vài chục phút. Bầu trời phía trên có khi hửng xanh, xung quanh là bức tường mây cao vút như một sân vận động khổng lồ. Không khí oi và ấm hơn. Trên biển, sóng vẫn rất lớn và hỗn loạn vì sóng từ mọi hướng đổ dồn vào, dù gió đã yếu.

Các nhà khoa học còn ghi nhận chim biển đôi khi bị cuốn vào và "mắc kẹt" trong mắt bão, bay theo nó hàng trăm km. Với người trên đất liền, đây chính là khoảnh khắc nguy hiểm nhất để ra ngoài, vì phía bên kia của thành mắt bão đang ập tới.