Áp thấp nhiệt đới và bão là cùng một loại xoáy thuận nhiệt đới, chỉ khác nhau ở sức gió: áp thấp nhiệt đới có gió mạnh nhất vùng gần tâm cấp 6–7 (khoảng 39–61 km/h), còn từ cấp 8 trở lên (khoảng 62 km/h trở lên) thì gọi là bão. Áp thấp nhiệt đới có thể mạnh lên thành bão, nhưng cũng có thể giữ nguyên rồi tan; và dù yếu hơn bão, nó vẫn có thể gây mưa rất lớn.
Thang bậc từ yếu đến mạnh
| Tên gọi ở Việt Nam | Sức gió mạnh nhất gần tâm | Tên tương ứng quốc tế (gần đúng) |
|---|---|---|
| Vùng áp thấp | Dưới cấp 6, chưa có hoàn lưu rõ | Low pressure area |
| Áp thấp nhiệt đới | Cấp 6–7 (39–61 km/h) | Tropical depression |
| Bão | Cấp 8–9 (62–88 km/h) | Tropical storm |
| Bão mạnh | Cấp 10–11 (89–117 km/h) | Severe tropical storm |
| Bão rất mạnh | Cấp 12–15 (118–183 km/h) | Typhoon |
| Siêu bão | Từ cấp 16 (từ 184 km/h) | Super typhoon (theo cách gọi một số cơ quan) |
Cách phân loại của Việt Nam theo quy định về dự báo, cảnh báo thiên tai. Các cơ quan quốc tế dùng tốc độ gió trung bình trong khoảng thời gian khác nhau (10 phút hay 1 phút), nên cùng một cơn bão có thể được các nước ghi cường độ hơi khác nhau.
Khác nhau ở cấu trúc
- Áp thấp nhiệt đới: mây dông tập trung quanh tâm nhưng thường chưa đối xứng, chưa có dải xoắn rõ, không có mắt bão. Tâm đôi khi khó xác định trên ảnh vệ tinh.
- Bão: hoàn lưu mạnh hơn, các dải mây xoắn ốc rõ ràng; khi đủ mạnh (thường từ cấp bão rất mạnh) mắt bão xuất hiện ở giữa.
Áp thấp nhiệt đới có đáng lo không
Có. Đừng chỉ nhìn chữ "áp thấp" mà nghĩ là nhẹ. Áp thấp nhiệt đới:
- Có thể mạnh lên thành bão chỉ trong 12–24 giờ, nhất là khi đi qua vùng biển ấm.
- Gây mưa rất lớn, đặc biệt khi di chuyển chậm hoặc kết hợp không khí lạnh, địa hình. Nhiều trận lũ lớn ở miền Trung bắt đầu từ một áp thấp nhiệt đới, không phải bão.
- Gây gió mạnh cấp 6–7, giật cấp 8–9 trên biển, đủ nguy hiểm với tàu thuyền nhỏ.
Áp thấp nhiệt đới có tên không
Không. Theo quy ước quốc tế cho vùng Tây Bắc Thái Bình Dương, một xoáy thuận nhiệt đới chỉ được đặt tên khi đạt cấp bão (cấp 8, tropical storm). Ở Việt Nam, áp thấp nhiệt đới cũng không được đánh số; chỉ khi thành bão trên Biển Đông mới được gọi "bão số 1", "bão số 2"… theo thứ tự trong năm.
Vùng áp thấp, rãnh áp thấp: những người họ hàng
Bản tin thời tiết hay nhắc những khái niệm này, dễ gây nhầm:
- Vùng áp thấp: vùng có áp suất thấp hơn xung quanh, mây dông, chưa có hoàn lưu khép kín. Có thể phát triển thành áp thấp nhiệt đới.
- Rãnh áp thấp: dải áp thấp kéo dài, thường gây mưa rải rác diện rộng nhiều ngày. Không phải xoáy.
- Dải hội tụ nhiệt đới: vùng gió từ hai bán cầu gặp nhau, nơi hay sinh ra các vùng áp thấp, áp thấp nhiệt đới.
Theo dõi một áp thấp nhiệt đới
Bản tin áp thấp nhiệt đới của cơ quan khí tượng thường gồm: vị trí tâm (vĩ độ, kinh độ), sức gió mạnh nhất, hướng và tốc độ di chuyển, dự báo 24–48 giờ (có khả năng mạnh lên thành bão hay không), vùng nguy hiểm trên biển. Khi áp thấp có khả năng mạnh lên, bản tin sẽ ghi rõ.
Góc nhìn hôm nay: đọc chữ "áp thấp" cho đúng
- Thấy "vùng áp thấp" trên Biển Đông: theo dõi tiếp, có thể mạnh lên trong vài ngày.
- Thấy "áp thấp nhiệt đới": coi như một cơn bão nhỏ trên biển, nguy hiểm với tàu thuyền; trên đất liền chủ yếu lo mưa lớn.
- Thấy "có khả năng mạnh lên thành bão": chuẩn bị như với bão.
Vòng đời: từ vùng áp thấp tới tan
Một xoáy thuận nhiệt đới có thể đi qua các nấc theo cả hai chiều. Thường gặp nhất là kịch bản: vùng áp thấp trên biển mạnh lên thành áp thấp nhiệt đới, rồi thành bão; khi vào đất liền hoặc gặp không khí lạnh, nó suy yếu ngược lại thành áp thấp nhiệt đới, vùng áp thấp và tan dần. Bản tin vì thế hay có câu "bão suy yếu thành áp thấp nhiệt đới".
Điều cần nhớ là mưa không giảm theo cùng tốc độ với gió. Một áp thấp nhiệt đới vừa suy yếu từ bão, đi chậm vào vùng núi, vẫn có thể gây mưa vài trăm milimét. Nhiều trận lũ quét ở miền núi phía Bắc và Tây Nguyên xảy ra đúng vào lúc hệ thống đã "chỉ còn là áp thấp". Vì vậy khi đọc tin, hãy xem cả phần dự báo lượng mưa chứ không chỉ cấp gió.
- Gió giảm nhanh khi vào bờ do ma sát và mất nguồn hơi nước.
- Mưa có thể kéo dài nhiều ngày sau đó, nhất là khi gặp núi.
Câu hỏi thường gặp
Áp thấp nhiệt đới là gì?
Là xoáy thuận nhiệt đới có hoàn lưu khép kín, gió mạnh nhất gần tâm cấp 6–7, khoảng 39–61 km/h. Khi gió đạt cấp 8 trở lên, nó được gọi là bão.
Áp thấp nhiệt đới có nguy hiểm không?
Có. Nó có thể mạnh lên thành bão, gây gió mạnh trên biển và đặc biệt là mưa rất lớn, nhất là khi kết hợp với không khí lạnh hoặc địa hình.
Bão cấp mấy?
Ở Việt Nam, bão là xoáy thuận nhiệt đới có gió mạnh nhất từ cấp 8 trở lên. Bão mạnh cấp 10–11, bão rất mạnh cấp 12–15, siêu bão từ cấp 16.
Vì sao áp thấp nhiệt đới không có tên?
Theo quy ước quốc tế cho vùng Tây Bắc Thái Bình Dương, chỉ khi đạt cấp bão (cấp 8) xoáy thuận mới được đặt tên từ danh sách chung.
Rãnh áp thấp khác áp thấp nhiệt đới thế nào?
Rãnh áp thấp là dải áp thấp kéo dài, gây mưa diện rộng nhưng không có hoàn lưu xoáy khép kín. Áp thấp nhiệt đới là một xoáy có tâm rõ ràng.