Tên bão ở vùng Tây Bắc Thái Bình Dương và Biển Đông được lấy lần lượt từ một danh sách chung 140 tên do 14 thành viên của Uỷ ban Bão (thuộc WMO và ESCAP) đóng góp, mỗi thành viên 10 tên; Việt Nam là một trong 14 thành viên. Cơ quan Khí tượng Nhật Bản, với vai trò trung tâm khí tượng chuyên ngành khu vực, gán tên khi xoáy thuận đạt cấp bão. Cơn bão nào gây thiệt hại đặc biệt lớn thì tên của nó có thể bị loại khỏi danh sách và thay bằng tên mới.
Vì sao bão cần tên
Trước đây, các cơn bão chỉ được gọi bằng số hiệu hay vị trí. Khi nhiều cơn bão hoạt động cùng lúc, việc dùng số dễ gây nhầm lẫn. Một cái tên ngắn, dễ nhớ giúp truyền tin nhanh, rõ ràng trên bản tin, giữa các tàu biển và giữa các quốc gia. Mỹ dùng tên người cho bão Đại Tây Dương từ đầu thập niên 1950. Ở Tây Bắc Thái Bình Dương, danh sách tên do các nước trong khu vực cùng đóng góp được dùng từ năm 2000.
Danh sách 140 tên hoạt động thế nào
- 14 thành viên Uỷ ban Bão, gồm cả Việt Nam, mỗi bên đóng góp 10 tên.
- 140 tên chia thành 5 cột, mỗi cột 28 tên, dùng lần lượt theo thứ tự, hết danh sách thì quay lại từ đầu — không khởi động lại theo năm.
- Tên đa dạng: loài vật, cây cỏ, hoa, địa danh, nhân vật thần thoại, đồ vật — hiếm khi là tên người.
- Cơ quan Khí tượng Nhật Bản gán tên khi xoáy thuận đạt cấp bão (gió từ cấp 8).
Vì vậy, một cơn bão có thể mang tên do Campuchia, Hàn Quốc hay Micronesia đóng góp, không liên quan đến việc nó đổ bộ vào nước nào.
Những tên bão do Việt Nam đóng góp
Việt Nam góp vào danh sách những tên mang nét văn hoá, thiên nhiên Việt. Một số tên từng xuất hiện:
| Tên trong danh sách | Nghĩa |
|---|---|
| Sơn Tinh | Thần núi trong truyền thuyết Sơn Tinh – Thuỷ Tinh |
| Bavi (Ba Vì) | Núi Ba Vì |
| Conson (Côn Sơn) | Côn Sơn, tên một danh thắng của Việt Nam |
| Halong (Hạ Long) | Vịnh Hạ Long |
| Saola (Sao la) | Loài thú quý hiếm của Trường Sơn |
| Vamco (Vàm Cỏ) | Sông Vàm Cỏ ở Nam Bộ |
| Trami (Trà mi) | Một loài hoa |
Tên "Lekima" (cây lêkima) do Việt Nam đóng góp đã bị loại sau khi cơn bão mang tên này gây thiệt hại nặng ở Trung Quốc năm 2019, và được thay bằng tên mới.
Vì sao có tên bị loại
Khi một cơn bão gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về người và của, thành viên chịu thiệt hại có thể đề nghị loại bỏ tên đó tại phiên họp thường niên của Uỷ ban Bão. Lý do: dùng lại tên này sẽ gợi ký ức đau thương, và để tránh nhầm lẫn khi tra cứu lịch sử. Thành viên đã đóng góp tên cũ sẽ đề xuất một tên thay thế.
Ví dụ quen thuộc: tên Haiyan (bão năm 2013, tàn phá miền trung Philippines) đã bị loại khỏi danh sách. Nhiều tên khác cũng bị loại theo cách này qua các năm.
Việt Nam còn gọi "bão số mấy"
Bên cạnh tên quốc tế, Việt Nam đánh số các cơn bão hoạt động trên Biển Đông theo thứ tự trong năm: bão số 1, số 2, số 3… Một cơn bão hình thành ngoài Thái Bình Dương sẽ được gọi bằng tên quốc tế khi còn ở ngoài, và được đặt số khi đi vào Biển Đông. Cách đánh số giúp người dân dễ theo dõi trong mùa bão. Áp thấp nhiệt đới không được đánh số.
Vì vậy, cùng một cơn bão có thể được bản tin gọi "bão số 3 (tên quốc tế Yagi)" — hai cách gọi cho một hiện tượng.
Đặt tên bão ở các vùng khác
- Đại Tây Dương: Trung tâm Bão Quốc gia Mỹ dùng 6 danh sách tên người, xen kẽ nam – nữ, theo bảng chữ cái, dùng lại sau 6 năm.
- Bắc Ấn Độ Dương: các nước quanh vịnh Bengal, biển Ả Rập đóng góp tên, dùng một lần.
- Nam Bán Cầu: các trung tâm ở Úc, Fiji, Mauritius… có danh sách riêng.
Góc nhìn hôm nay: tra cứu tên bão
Danh sách tên bão hiện hành có trên trang của Uỷ ban Bão và Cơ quan Khí tượng Nhật Bản. Có thể xem trước tên của những cơn bão sắp tới trong danh sách, và tìm hiểu nghĩa của từng tên do các nước đóng góp — một cách học địa lý, văn hoá khu vực khá thú vị.
Câu hỏi thường gặp
Ai đặt tên cho bão?
Tên bão vùng Tây Bắc Thái Bình Dương lấy từ danh sách 140 tên do 14 thành viên Uỷ ban Bão đóng góp. Cơ quan Khí tượng Nhật Bản gán tên khi xoáy thuận đạt cấp bão.
Việt Nam có đặt tên bão không?
Có. Việt Nam là thành viên Uỷ ban Bão và đóng góp 10 tên, ví dụ Sơn Tinh, Ba Vì (Bavi), Côn Sơn (Conson), Hạ Long (Halong), Sao la (Saola).
Vì sao một số tên bão bị loại?
Khi bão gây thiệt hại đặc biệt nặng, tên đó có thể bị loại khỏi danh sách để tránh gợi ký ức đau thương và nhầm lẫn khi tra cứu, rồi được thay bằng tên mới.
Bão số 1, số 2 nghĩa là gì?
Là cách Việt Nam đánh số các cơn bão hoạt động trên Biển Đông theo thứ tự trong năm, song song với tên quốc tế.
Áp thấp nhiệt đới có tên không?
Không. Chỉ khi đạt cấp bão (cấp 8 trở lên) xoáy thuận mới được đặt tên quốc tế, và ở Việt Nam mới được đánh số.