Mùa bão Biển Đông: tháng nào, vùng nào ở Việt Nam hay có bão

Mùa bão trên Biển Đông kéo dài chủ yếu từ tháng 6 đến tháng 11, có năm sớm từ tháng 4–5 hoặc muộn tới tháng 12; khu vực bão đổ bộ vào Việt Nam dịch dần từ Bắc vào Nam theo mùa: Bắc Bộ hay chịu bão tháng 7–8, Bắc và Trung Trung Bộ tháng 9–10, Nam Trung Bộ và Nam Bộ tháng 10–12. Mỗi năm trung bình có khoảng 10–12 cơn bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, trong đó vài cơn ảnh hưởng trực tiếp đất liền Việt Nam; con số cụ thể thay đổi nhiều giữa các năm.

Lịch bão theo vùng

Đây là quy luật thống kê nhiều năm, không phải lịch cố định. Có những năm bão vào Trung Bộ ngay từ tháng 8, hoặc vào Bắc Bộ tận tháng 10.

Vì sao bão "đi" từ Bắc vào Nam theo mùa

Đường đi của bão phụ thuộc chủ yếu vào dòng dẫn đường trên cao, nhất là rìa phía nam của áp cao cận nhiệt đới Tây Thái Bình Dương. Áp cao này như một "bức tường", bão men theo rìa nam và rìa tây của nó.

• Giữa hè: áp cao cận nhiệt nằm lệch lên phía bắc, bão đi theo quỹ đạo phía bắc, vào nam Trung Quốc và Bắc Bộ.
• Cuối hè – đầu thu: áp cao lùi dần xuống phía nam, bão đi thấp hơn, vào Trung Bộ.
• Cuối thu – đầu đông: không khí lạnh từ phương bắc mạnh lên, đẩy quỹ đạo bão xuống thấp hơn nữa, vào Nam Trung Bộ, đôi khi Nam Bộ.

Dải hội tụ nhiệt đới, nơi sinh ra nhiều áp thấp, cũng dịch chuyển theo cùng xu hướng.

Vì sao Nam Bộ ít bão

Nam Bộ nằm ở vĩ độ thấp (khoảng 8–11°B), gần xích đạo, lực Coriolis yếu hơn nên bão ít hình thành và ít đi tới. Phần lớn bão đi qua Biển Đông ở vĩ độ cao hơn. Tuy vậy, Nam Bộ đã từng chịu những cơn bão lịch sử như bão năm Thìn 1904 và bão Linda năm 1997. Chính vì hiếm, những cơn bão này thường gây thiệt hại lớn do người dân, nhất là ngư dân, ít kinh nghiệm và ít chuẩn bị.

Năm nhiều bão, năm ít bão

Số lượng bão trên Biển Đông dao động mạnh. Các nghiên cứu khí hậu cho thấy:

• Năm La Niña: bão hình thành gần Biển Đông hơn, thường có nhiều bão ảnh hưởng Việt Nam hơn vào cuối mùa.
• Năm El Niño: vùng sinh bão dịch về phía đông Thái Bình Dương, bão có xu hướng đi lên phía bắc hoặc tan trước khi tới Biển Đông, số bão ảnh hưởng Việt Nam thường ít hơn.

Đây là xu hướng. Một năm El Niño vẫn có thể có cơn bão rất mạnh vào Việt Nam.

Bão trái mùa

Những cơn bão xuất hiện ngoài mùa chính (như tháng 1–4 hoặc tháng 12) được gọi là "bão trái mùa". Chúng không nhiều nhưng vẫn có, và thường đi vào phía Nam hoặc tan trên biển. Bão trái mùa nguy hiểm vì ngư dân ít đề phòng.

Biển Đông: vùng biển "nhiều việc" của bão

Biển Đông nằm ngay phía tây vùng sinh bão mạnh nhất thế giới — Tây Bắc Thái Bình Dương. Phần lớn bão vào Biển Đông đã đi qua Philippines (và yếu đi phần nào), sau đó có thể mạnh lại khi gặp biển ấm. Một số bão hình thành ngay trên Biển Đông, chỉ vài ngày đã vào bờ. Vì vậy với Việt Nam, theo dõi bão từ khi còn ở phía đông Philippines là rất quan trọng.

Góc nhìn hôm nay: sống theo mùa bão

• Biết mùa bão nơi mình ở: người Hải Phòng chú ý tháng 7–8, người Quảng Ngãi tháng 9–11, người Cà Mau tháng 11–12.
• Theo dõi tin bão từ khi bão còn ngoài khơi Philippines.
• Lên kế hoạch du lịch biển, đi đảo tránh cao điểm mùa bão của vùng biển đó.
• Làm theo hướng dẫn của chính quyền địa phương khi có bão.

Thống kê bão: đọc con số thế nào

Khi đọc các con số "mỗi năm có bao nhiêu cơn bão", cần chú ý cách đếm. Có nơi đếm tất cả xoáy thuận hoạt động trên Biển Đông (kể cả áp thấp nhiệt đới), có nơi chỉ đếm bão từ cấp 8; có nơi đếm bão "ảnh hưởng" Việt Nam, có nơi chỉ đếm bão "đổ bộ" vào bờ. Các con số vì thế có thể chênh nhau đáng kể giữa các bài viết mà không bên nào sai.

Thêm nữa, số bão dao động mạnh giữa các năm: có năm Biển Đông có rất ít bão, có năm liên tiếp nhiều cơn chỉ trong vài tuần (như cuối năm 2020 ở miền Trung). Trung bình nhiều năm hữu ích để hiểu khí hậu, nhưng không cho biết năm nay sẽ ra sao. Muốn biết xu hướng của mùa bão sắp tới, nên theo dõi nhận định khí hậu mùa của cơ quan khí tượng.