Siêu bão là gì: những cơn bão mạnh nhất châu Á và Biển Đông

Theo cách phân loại của Việt Nam, siêu bão là bão có sức gió mạnh nhất vùng gần tâm từ cấp 16 trở lên, tức từ khoảng 184 km/h; nhiều cơ quan quốc tế dùng tên "super typhoon" với ngưỡng riêng của họ. Tây Bắc Thái Bình Dương là nơi sinh ra nhiều siêu bão nhất thế giới, trong đó có những cơn được ghi vào lịch sử khí tượng như bão Tip (1979) với áp suất tâm thấp kỷ lục và bão Haiyan (2013) với sức gió khi đổ bộ thuộc loại mạnh nhất từng ghi nhận.

Siêu bão khác bão thường ở đâu

• Sức gió: từ cấp 16 trở lên, giật trên cấp 17.
• Cấu trúc: mắt bão thường rõ, tròn, sắc nét; thành mắt dày, đối xứng.
• Áp suất tâm: rất thấp, nhiều cơn dưới 920 hPa.
• Điều kiện: cần biển rất ấm và lớp nước ấm sâu, gió đứt yếu, không khí ẩm, "ống xả" phía trên thông thoáng.

Một số siêu bão mạnh lên rất nhanh, gió tăng hàng chục km/h chỉ trong 24 giờ — hiện tượng các nhà khí tượng gọi là "mạnh lên nhanh" (rapid intensification), là thách thức lớn của dự báo.

Những siêu bão nổi tiếng ở châu Á

Số liệu cường độ của từng cơn có thể khác nhau giữa các cơ quan (JMA, JTWC, cơ quan quốc gia) do cách đo gió trung bình khác nhau. Khi trích dẫn, nên ghi rõ nguồn.

Siêu bão ở Biển Đông có nhiều không

Không nhiều như ở phía đông Philippines. Phần lớn bão mạnh từ Thái Bình Dương vượt Philippines đều bị địa hình làm yếu đi trước khi vào Biển Đông. Một số cơn mạnh lại trên Biển Đông nhờ biển ấm. Những năm gần đây, có vài cơn đạt cấp rất mạnh hoặc siêu bão ngay trên Biển Đông, như Yagi năm 2024 — đây là một trong những lý do các nhà khoa học quan tâm tới việc biển ấm lên có thể làm bão mạnh lên nhanh hơn.

Biến đổi khí hậu và siêu bão

Báo cáo AR6 của IPCC đánh giá: tỷ lệ bão mạnh (cấp 4–5 theo thang Saffir-Simpson) trên toàn cầu nhiều khả năng đã tăng trong vài thập niên gần đây; lượng mưa trong bão có xu hướng tăng khi khí quyển ấm hơn; và nước biển dâng làm nước dâng do bão nguy hiểm hơn. Còn tổng số bão mỗi năm trên toàn cầu thì không có xu hướng tăng rõ ràng, thậm chí có thể giảm. Nói cách khác: không nhất thiết nhiều bão hơn, nhưng bão mạnh có thể chiếm tỷ lệ cao hơn.

Siêu bão tàn phá bằng ba cách

• Gió: phá huỷ nhà cửa, cây cối, hạ tầng điện.
• Nước dâng do bão: thường là nguyên nhân gây chết người nhiều nhất ở vùng ven biển thấp.
• Mưa lớn: gây lũ, sạt lở, kể cả khi bão đã vào sâu đất liền và suy yếu.

Góc nhìn hôm nay: hiểu chữ "siêu bão" trên bản tin

• Siêu bão trên biển chưa chắc giữ nguyên cấp khi vào bờ; nhưng cũng đừng chủ quan vì bão yếu đi vẫn có thể rất mạnh.
• Theo dõi bản tin chính thức để biết cường độ dự báo khi vào gần bờ.
• Muốn tìm hiểu sâu về lịch sử bão châu Á, các báo cáo thường niên của Uỷ ban Bão và Cơ quan Khí tượng Nhật Bản là nguồn đáng tin.

Siêu bão được đo bằng cách nào

Không có máy đo gió nào đặt sẵn giữa biển chờ siêu bão. Cường độ được ước lượng bằng nhiều cách:

• Phương pháp Dvorak trên ảnh vệ tinh: dựa vào hình dạng mây, độ rõ của mắt bão, nhiệt độ đỉnh mây quanh mắt.
• Vệ tinh vi sóng, phân tán kế: đo cấu trúc mưa và gió trên mặt biển.
• Máy bay thám sát: ở một số vùng (chủ yếu Đại Tây Dương), máy bay bay xuyên bão thả thiết bị đo; ở Tây Thái Bình Dương việc này hiếm hơn.
• Trạm đảo, phao, ra-đa ven biển: khi bão đi gần.

Vì phần lớn dựa trên ước lượng, cùng một siêu bão có thể được các trung tâm ghi cường độ chênh nhau đáng kể. Đó là lý do khi so sánh "cơn bão mạnh nhất", các nhà khí tượng luôn hỏi lại: theo cơ quan nào, theo cách đo nào.